پایگاه تخصصی مسجد-نقش بیبدیل هیئتها در تربیت و تعالی معنوی جامعه و فرد، موجب میگردد که در موضوع بایستهها و آداب مدیریتی هیئتداری، بررسیهای متنوع و روزآمدی صورت گیرد تا خادمان هیئات مذهبی را در اداره هرچه بهتر این خیمههای معرفت و معنویت یاری رساند. در بررسی بایستههای هیئتداری همواره باید آسیبهای احتمالی موجود را در نظر داشت تا به کاربردی‌بودن این بایستهها خللی وارد نگردد. در باب بایستههای هیئتداری نکاتی مورد اهمیت است که به طور اجمالی به ذکر آنها میپردازیم؛
1. توجه دائمی به مسئله نیت و مخلصانه بودن در فعالیتهای هیئتی که تجلی آن در عدم رقابتهای کودکانه و چشم و هم‌چشمیهای غیراصولی بین هیئتها، عدم تعصب به نام، پرچم و علامت مخصوص هیئت، خود را نشان خواهد داد. اخلاص به عنوان مسئله معنابخش و حیاتی باید در تمام شئون و فعالیتهای یک هیئت متجلی باشد.
2. حفظ تعادل بین شور و شعور، معرفت و عاطفه، عقل و احساس در برنامههای هیئت، یکی دیگر از بایستههای اساسی هیئتداری است. مسئله سخنران‌محوری یا مداحمحوری در هیئتها تحت الشعاع همین موضوع است. در این باب مطلوب آن است که با توجه به نیازهای معرفتی و رفتاری مخاطبان، با حفظ یک نسبت مطالعه شده، در هر دو بُعد عاطفه و عقل، به نیازهای مخاطبان پاسخ داده شود. پیداست که رصد این نیازها که یک کار کارشناسی دقیق است، غیر از ابراز نیازهایی است که مخاطبان دارند و رصد آن بر عهده سیاستگذاران و مسئولان هیئت خواهد بود.
3. حراست مستمر از عدم فرو افتادن در برخی آسیبهای احتمالی. از جمله برخی از این آسیب‌ها عبارت‌اند از: عزاداری سکولار و خارج از آثار اجتماعی روزآمد، ارائه اشعار یا سبکهای سینهزنی سخیف و سبک که خلاف شأن اهل‌بیت(علیهم السلام) و مجلس ایشان است؛ ارائه بحثهای سطحی و صرفاًَ تابع ذوق و سلیقه مخاطب هیئتی که به تفسیرهای سلیقهای از دین و مسئله عاشورا میانجامد در سخنرانی، ذکر مطالب غیرمستند از روایات و گزارشات تاریخی؛ موسیقی زدگی؛ فروافتادن در برخی امور خلاف فقه؛ ارائه تفسیر غیرحماسی از عاشورا و ترویج نوعی نگاه فلاکتبار از این واقعه عظیم که در نتیجه آن عملاً عاشورا به جای اینکه عامل خیزش و تعالی باشد، وسیله تخمیر و رخوت معرفی میگردد.
4. حفظ وجهه مردمی و توجه به استقلال هیئت اعم از مالی و مدیریتی. البته این به معنای استبداد رأی در مدیرت هیئت و عدم نظارتپذیری دولتی نیست؛ بلکه به معنای جلوگیری از دولتی شدن هیئتهاست که در بلندمدت ضمن از بین رفتن پایگاه مردمی هیئتها، به ایجاد زمینه استفاده ناصحیح سیاسی و اجتماعی از آنها منجر میگردد. اگرچه حرکت هیئتها در جهت حفظ و تقویت نظام اسلامی یک اصل خللناپذیر است و اساساً موجودیت این نظام مدیون عاشورا و حماسه حسینی است، ولی این تقویت باید در حد اصل حاکمیت باقی بماند و در حد جریانات سیاسی محدود پائین نیاید تا زمینه سوء استفاده شخصی و جریانی از احساسات حسینی فراهم نشود.
5. نظم‌محوری در هیئتها نیز یکی از موضوعاتی است که در آن افراط و تفریطهایی مشاهده میشود. از طرفی در برخی هیئتها آنقدر کارها بیبرنامه و نامنظم پیش میرود که امروزه در برخی از محافل از کار هیئتی بهعنوان ضرب المثل بی‌نظمی یاد میشود و از طرف دیگر برخی افراد نیز هیئت را با پادگان یا یک سازمان اداری اشتباه گرفته، به نظمگرایی افراطی رسیده‌اند که این مسئله نیز آسیبهای خاص خودش را دارد. بهترین روش به نظر نگارنده، برنامهمحوری همراه با انعطاف است تا هم کارها بر مدار نظم و حسابگری پیش رود و هم به واسطه انعطاف برنامهها در مرحله اجراء، زمینه همیاری و همراهی دیگران فراهم شود و قدری از آزادی عمل به شرکت کنندگان و خادمان هیئت داده شود.
6. توجه به همه از مخاطبان یکی دیگر از ویژگیهای هیئت مطلوب است؛ در مدیریت هیئتی باید به طور همزمان به همه اصناف مختلف از جمله کودکان، پیرمردان، جوانان، زنان و غیرهیئتیها توجه شود؛ مثلاً اگر در حاشیه هیئت برای کودکان مکانی با برنامههای جذاب، البته با رعایت ضرورت انس کودکان با فرهنگ عزاداری در نظر گرفته شود، هم خاطره خوشی از هیئت در ذهن آنان مینشیند و هم از آسیبهای احتمالی مانند خستگی و دلزدگی ناشی از تطویل مراسم در امان میمانند، یا اگر در اجرای برنامهها افرادی که تازه وارد وادی هیئت شدهاند در نظر گرفته شود، در پویایی و تکمیل خیر هیئت مؤثر است. برتی استفاده مؤثر زنان از برنامهها که به واسطه فاصله فیزیکی با سخنران و مداح موجب آسیبهایی مانند ایجاد سر و صدا میشود، می‌توان از پخش تصویری برنامه در بخش خواهران و قرار دادن مدیرانی از بین خواهران برای نظم‌دهی استفاده کرد.
7. با توجه به اهتمام حداکثری هیئتها به ارائه محتوای برنامههای هیئت در قالب بستههای مکتوب، صوتی و تصویری بایسته است که این کار بعد از ارزیابی دقیق و ویرایش شکلی و محتوایی صورت پذیرد.
منبع: ماهنامه مسجد